Proces pristupanja Bosne i Hercegovine Evropskoj Uniji i orodnjavanje Ustava BiH

Autorica: Nejra Hiroš, stručna savjetnica odsjeka za politički kriterij, pravdu, slobodu i sigurnost, prometa i energiju DEI

Predstavljanje 14 ključnih prioriteta iz Mišljenja Evropske komisije o zahtjevu BiH za članstvo u EU koje Bosna i Hercegovina treba da ispuni kako bi nastavila put EU integracija, uključujući jedan koji se tiče Ustava BiH.

Prikaz trenutnog stanja – šta država Bosna i Hercegovina čini, i šta joj predstoji, u cilju ispunjavanja prioriteta i približivanju Evropskoj Uniji, te osvrt na prilike za zagovaranje procesa orodnjavanja Ustava u tom kontekst.

Upoznavanje sa konceptom i posljedicama usvajanja Akcionog plana u oblasti rodne ravnopravnosti III, i načina na koji će se njegova implementacija odraziti na rad EU Delegacije i tokove u BiH.

Saglasno članu  49. Ugovora o Evropskoj uniji, svaka evropska država koja poštuje vrijednosti iz člana 2. i koja se obavezuje promicati ih, može podnijeti zahtjev za članstvo u Uniji. U članu 2. se navodi: „Unija se zasniva na vrijednostima poštivanja ljudskog dostojanstva, slobode, demokratije, jednakosti, vladavine prava i poštivanja ljudskih prava, uključujući i prava pripadnika manjina. Ove vrijednosti su zajedničke za države članice, u društvu u kojem preovladavaju pluralizam, nediskriminacija, tolerancija, pravda, solidarnost i ravnopravnost između žena i muškaraca”. Bosna i Hercegovina je 2008. godine potpisivanjem Sporazuma o stabilizaciji i pridruživanju između Evropskih zajednica i njihovih država članica, s jedne strane, i Bosne i Hercegovine, s druge strane uspostavila ugovorni odnos s Evropskom unijom. Stupanjem na snagu Sporazuma 1. juna 2015. godine obaveze Bosne i Hercegovine su proširene sa trgovinskih pitanja na pravnu tečevinu Evropske unije u cjelini. U cilju procjene spremnosti  zemlje da započne proces pristupanja Evropskoj uniji,  Bosni i Hercegovini je  9. decembra 2016. godine uručen Upitnik Evropske komisije sa ukupno 3 897 pitanja koja su obuhvatala sve politike Evropske unije. Odgovori na Upitnik predati su Evropskoj komisiji u februaru 2018. godine.

15. februara 2016. godine Bosna i Hercegovina podnijela je zahtjev za članstvo u Evropskoj uniji, nakon čega je Evropska komisija 29. maja 2019. godine usvojila Mišljenje o zahtjevu Bosne i Hercegovine za članstvo. Mišljenje identifikuje 14 ključnih prioriteta koji se odnose na stabilnost institucija koje garantiraju demokratiju i vladavinu prava, osnovna prava i reformu javne uprave a koje zemlja treba da ispuni kako bi dobila preporuku za otvaranje pregovora o pridruživanju Evropskoj uniji. U skladu sa principima Odluke o sistemu koordinacije procesa evropskih integracija u Bosni i Hercegovini u toku 2020. godine sačinjen je Akcioni plan za realizaciju 14 ključnih prioriteta. S obzirom da imenovana Radna grupa nije uspjela postići saglasnost oko pojedinih predloženih mjera za realizaciju prioriteta, Akcioni plan je dostavljen ministarskim konferencijama u okviru Odluke o sistemu koordinacije procesa evropskih integracija na razmatranje i daljnje postupanje.

Kao jedan od 14 ključnih prioriteta Evropska komisija navodi: „4.Temeljno unaprijediti institucionalni okvir, uključujući i na ustavnom nivou, kako bi se: f)  osigurala jednakost i nediskriminacija građana, posebno postupanje prema presudi Evropskog suda za ljudska prava u predmetu Sejdić i Finci ”. Posebno je važno istaći da je u Analitičkom izvještaju kao sastavnom dijelu Mišljenja, kao i u Izvještaju o Bosni i Hercegovini za 2021. Evropska komisija naglasila da Ustav Bosne i Hercegovine sadrži odredbe koje nisu u skladu sa Evropskom konvencijom za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda i njenim protokolima. Do sada nisu poduzete aktivnosti na izmjeni Ustava Bosne i Hercegovine.  

Kako bi nastavila svoj put pridruživanja klubu 27 država članica Evropske unije, neophodno je da Bosna i Hercegovina započne širu reformu ustava s ciljem poštivanja i usklađivanja sa naprijed navedenim vrijednostima iz člana 2. Ugovora  o Evropskoj uniji.  U tom pogledu, važno je istaći da je upravo jedna od navedenih vrijednosti ravnopravnost između žena i muškaraca. Naime, Ustav Bosne i Hercegovine ne propisuje eksplicitno ravnopravnost između žena i muškaraca, definicija nediskriminacije iz člana II Ustava ne obuhvata sve vrste diskriminacije žena, kako je utvrđeno odredbama Konvencije o eliminaciji svih oblika diskriminacije žena. Imajući u vidu navedeno, jasna je potreba izmjene Ustava Bosne i Hercegovine sa rodnog aspekta, te je neophodno istu uzeti u obzir  prilikom budućih ustavnih reformi.

Zadaća Evropske unije je promovisanje ravnopravnosti između žena i muškaraca u svim aktivnostima Unije, što je i utvrđeno u  članu 8. Ugovora o funkcionisanju Evropske unije koji glasi: „U svim svojim aktivnostima Unija teži uklanjanju nejednakosti i promicanju ravnopravnosti između muškaraca i žena.”. S tim u vezi, Evropska komisija je u martu 2020. godine usvojila Strategiju za rodnu ravnopravnost 2020. – 2025. sa  jasno definisanim ciljevima i politikama u cilju postizanju napretka u području ravnopravnosti u Evropskoj uniji.

U cilju djelovanja na međunarodnom planu, u novembru 2020. godine usvojen je Akcioni plan Evropske unije za rodnu ravnopravnost i osnaživanje žena u vanjskim odnosima za period 2021. – 2025. (GAP III) koji ujedno odražava ciljeve strategije. Akcioni plan definiše okvir vanjske politike za postizanje napretka u području rodne ravnopravnosti te definiše pet stubova budućeg djelovanja, i to: Povećanje učinkovitosti djelovanja EU-a u pogledu rodne ravnopravnosti; Promicanje strateškog učešća EU-a na nacionalnom, regionalnom i multilateralnom nivou; Usmjeravanje na ključna tematska područja djelovanja; Pružanje primjera drugima i Izvještavanje i informisanje o rezultatima.

Akcioni plan usmjerava rad Delegacija Evropske unije i Evropskih službi za vanjsko djelovanje, navodeći da je jedna od zadaća voditelja Delegacija Evropske unije,  promicanje rodne ravnopravnost i jačanje položaja žena. Nadalje, Akcionim planom predviđena je izrada „provedbenog plana zemlje” u saradnji sa državama članicama Evropske unije i nadležnim institucijama u zemlji kao i predstavnicima civilnog društva, kojim će se odrediti prioritetne politike i utvrditi mjere i ključni ciljevi odabrani iz tematskih područja politika utvrđenih u poglavlju 3. Akcionog plana. Upravo zajednička izrada navedenog plana pruža priliku za povećanje podrške država članica Evropske unije u promicanju rodne ravnopravnost i jačanju položaja žena u Bosni i Hercegovini a u cilju ispunjavanja obaveza na putu ka članstvu u Evropsku uniju.

Komentariši

Upišite vaše podatke ispod ili kliknite na jednu od ikona da se prijavite:

WordPress.com logo

You are commenting using your WordPress.com account. Odjava /  Promijeni )

Twitter slika

You are commenting using your Twitter account. Odjava /  Promijeni )

Facebook fotografija

You are commenting using your Facebook account. Odjava /  Promijeni )

Povezivanje na %s